środa, 22 sierpnia 2012

Konkurs czytelniczy

Uwaga, nasi wierni czytelnicy, będą mieli dodatkowy bodziec, by przyjść do biblioteki.
Ogłaszamy jesienno-zimowy konkurs na czytanie książek.
Dla najaktywniejszych czytelników przewidziane są nagrody i wyróżnienia. 
Konkurs będzie trwał od dnia 1 września do końca grudnia 2012 roku. 
Serdecznie zapraszamy do wzięcia udziału w naszej książkowej zabawie.




wtorek, 7 sierpnia 2012

Pałac w Zielonej Mławskiej








Zielińscy, którzy byli właścicielami Zielonej od XIV do końca XVIII wieku posiadali na pewno już w XV wieku dwór. Jest on wymieniony w dokumencie podziału majątku między synami Adama Świnki z roku 1439 roku. Niestety nie ma żadnych informacji dotyczących jego wyglądu. Dopiero XIX wieczne mapy stają się przekazem o istnieniu zespołu pałacowo-parkowego w Zielonej. W 1842 roku powstała najstarsza znana dziś mapa majątku w Zielonej  w związku z podziałem dóbr między ówczesnymi właściecielami Zielonej Stanisławem i Włodzimierzem Kisielnickimi.

Na mapie jest rzut pałacu, otoczonego krajobrazowym parkiem. Zaznaczony na mapie pałac jest budynkiem murowanym, składającym się z trzech przylegających do siebie członów. Do parku od strony północnej i zachodniej przylegały budynki gospodarcze.





Następną z zachowanych map jest mapa dóbr prywatnych Zielona, wykonana z 1877 roku. Na podstawie tego dokumentu można się przekonać, ze między 1842 rokiem , a 1877 pałac był przebudowywany, a park uległ przekomponowaniu. Rzut pałacu zaznaczony na mapie jest podobny do dzisiejszego. Obiekt istniejący dziś różni się jedynie od tego z tamtych lat brakiem istniejącego wtedy i zaznaczonego na mapie członu ,dostawionego do elewacji wschodniej. W późniejszym okresie rozebrano człon przylegający od wschodu  przez co została odsłonięta elewacja wschodnia.

Na podstawie mapy z 1877 roku można stwierdzić, ze ogród pałacowy został przekształcony przed tą datą.
Powiększono go przez przyłączenie dużego terenu przylegającego dawniej do niego od wschodu , a także zmieniono jego kompozycję. Ogród łączył układ geometryczny z krajobrazowym, a głównym elementem kompozycyjnym był pałac. Przed jego elewacją południową( ogrodową) znajdowała się aleja prowadząca do budynku i akcentująca jego oś. Po obu jej stronach znajdował się geometryczny ogród owocowy. Na prawo od niego na planie trapezu założono ogród warzywny . Na północny zachód od budynku rozciągał się park krajobrazowy z zespołem dwóch stawów na północy. Na północnym skraju parku znajdowały się budynki gospodarcze, regularnie założone wokół dziedzińca. Liczba budynków uległa powiększeniu w porównaniu z mapą z 1842 roku.





Stosunki gospodarcze w Zielonej w XIX wieku pozwalają się domyślać, iz pałac w Zielonej przebudowano w czasach, gdy właścicielami Zielonej byli Włodzimierz i Stanisław Kisielniccy. Obaj bracia  byli zapalonymi rolnikami, zainteresowanymi nowoczesną uprawą i hodowlą, dzięki czemu nastąpił rozkwit majątku. Jest bardzo prawdopodobne, że przebudowa pałacu i parku oraz rozbudowa budynków gospodarczych nastąpiła w okresie największego rozkwitu majątku , w latach 60 - tych XIX wieku.

Na początku XX wieku nastąpił remont więźby dachowej, nad środkową partią budynku. Remont ten był związany z potrzebą zmiany dotychczasowego dachu na dach łamany, mansardowy.
Także z początku XX wieku pochodzą obecnie istniejące tarasy, na przybudówce wschodniej i zachodniej.
Od 1913 roku do II wojny św. obiekt nie był remontowany, poza wymianą pokrycia dachu.

W czasie ostatniej wojny budynek pałacu nie uległ zniszczeniu.
W 1945 roku obiekt został przejęty przez państwo. Głównym użytkownikiem był PGR Zielona, było tu także kino, szkoła, mieszkania dla pracowników, a także mieściło się tu przedszkole.
Często zmieniający się użytkownicy spowodowali liczne przeróbki , nie wykazując dbałości o całość pałacu.
Ostatni remont przeprowadzono w latach 60-tych. W 1983 roku odnowiono tynki zewnętrzne.
Obecnie pałac stał się własnością prywatną, a nowy właściciel dokonał generalnego remontu. Jest nim pan Krzysztof Grędziński prawnik i producent filmowy.

Także park przypałacowy został stworzony od nowa. Zachowano jednak stary drzewostan, pojawiły się alejki, klomby, fontanna i ławeczki. Obydwa stawy znowu zachęcają do spacerów nad ich brzegami.
Biel ścian pałacyku pięknie odbija się od zieleni starych drzew i trawników.
Pałac jest obecnie wymarzonym miejscem na wesela i wszelkiego rodzaju uroczystości, szczególnie gdy uroku dodaje  tutaj romantyczne otoczenie. 

  Ta alejka prowadzi nas do pałacyku i parku.


Alejka południowa




Pałac od strony południowej.





Od strony północnej



Spacer po parku.

Fragment parku pałacowego.

Staw wschodni.
















Zabudowania gospodarcze.

Wchodzimy do pałacyku.


Wnętrze pałacyku w Zielonej











A oto oryginalne przedwojenne schody pałacu 


oraz drzwi


Inny wpis, który pokazuje pałac.
http://bibliotekazielona2.blogspot.com/2012/10/dzien-otwarty-paacyku-w-zielonej.html

środa, 1 sierpnia 2012

Kuczbork



Herb Kuczborka


Najstarsze zapisy nazwy Kuczbork brzmiały: de Crucborg (1385), Cruczborg (1424), dnum Cuczborski (1500), de Cuczborg (1502), Kuczbork ( 1578),. Nazwa Kuczbork, jak twierdzą uczeni to nazwa kulturowa pochodzenia niemieckiego. Mogła ona powstać ze spolszczenia niemieckiego Kreuzburga.
Nazwa jest etymologicznie związana z borem lub borkiem. W źródłach można przeczytać, że Kuczbork leży na krańcu rozległych błot ciągnących się na długość 9 wiorst od Żuromina.
Kuczbork jest miejscowością starą z wczesnego średniowiecza.
Otrzymał prawa miejskie w 2 połowie XIV wieku i w dokumencie księcia Ziemowita IV występuje jako miasto lokowane na prawie chełmińskim.  Prawa miejskie utracił Kuczbork w 1869 roku. Parafię erygował biskup Jakub z Korzkwi  ok. 1400 roku.

Osada ta była własnością książąt mazowieckich. W 1384 książę Ziemowit sprzedał ja Jędrzejowi z Radzikowa, kasztelanowi dobrzyńskiemu i nadał osadzie przywilej lokowania na prawie chełmińskim.  Było to korzystne rozwiązanie dla osadników, ponieważ  pozwalało na mniejsze obciążenia wojskowe i większe prawo dziedziczenia ,( dziedziczyć mogły córki i krewni z linii bocznej).  Kuczbork pozostawał długo w rękach Kuczborskich. Stąd pochodził  sławny pisarz i teolog Walenty Kuczborski, syn dziedzica Kuczborka , urodzony tu w 1525 roku.


W dokumentach z wizytacji parafii z lat 1775-1776 podano dokładny opis tej ziemi. Oto fragment:
"Kościół parafialny w miasteczku dziedziczonym przez JW ImćP Pawła Mostowskiego wojewody mazowieckiego(...) jest strukturą piękną na kształt krzyżacką (...) z wieżą murowany (...). Ten kościół postawiony przy rynku przez niegdyś śp. JW Bogdana Mostowskiego, kasztelana płockiego w roku (...) 1748 , gdzie przedtem drewniany był stary na tymże miejscu (...).
(...) Rzeki portowe blisko Kuczborka nie znajdują się oprócz rzeczki wynikającej ze stawu kuczborskiego (...) ta zaś rzeczka nazywa się Zbiczna, płynie przez miasteczko  Szreńsk (...)."






Kościół w Kuczborku, stan obecny.







Kaplica cmentarna w Kuczborku



Pomnik Gustawa Wajsa i Tomaszewicza dawnych właścicieli Kozielska




Pomnik ku czci zamordowanych w czasie 2 wojny św.














Mogiła zbiorowa 30 powstańców poległych
12 sierpnia 1863 roku podczas ataku oddziału
Kuszy Zgliczyńskiego na obsadzony przez
wojska carskie Kuczbork.


Grób powstańców styczniowych na cmentarzu w Kuczborku.

W 1860 roku liczba mieszkańców Kuczborka kształtowała się następująco:
1860 rok - 672, w tym 372 Żydów
1911 rok - 737 osób
Od 1867 roku miejscowość wchodziła w skład gminy Zielona liczącej 5248 mieszkańców ( w tym 17 protestantów oraz 211 Żydów.)
Na terenie gminy znajdowały się dwa kościoły, 2 szkoły, gorzelnia, 3 wiatraki, 1 zajazd i 5 karczem.
W Kuczborku była cegielnia, piec wapienny oraz pokłady torfu i kamienia wapiennego.
Istniejący dziś kościół zbudowano w latach 1748- 1754. Ołtarz główny wykonano w 2 połowie XIX wieku. Kościół restaurowano w latach 1875-78. Powstały wtedy również organy. Polichromię w kościele wykonał w 1912 roku A. Szredzki.
Oprócz Kościoła w Kuczborku istniały również synagoga i sąd gminny. "Kalendarz płocki na rok 1891" wsród znaczących postaci Kuczborka wymienia : proboszcza księdza Adolfa Łempickiego, rabinów Cudka Muchę i Joska Orzecha, starszych felczerów Abrama Moronowicza i Adama Stępkę oraz sędziego sądu gminnego pierwszego okręgu  -
  Władysława Dmowskiego, znanego korespondenta prasy lokalnej i krajowej.
Miejscowość ta była położona wśród błot - od strony wschodniej dzięki rzece Przylepnicy i przylegającym do niej terenom bagiennym ciągnącym się także od północy, nie mogła się więc rozwijać i pozostała" lichą mieściną". Przypomnijmy, iż dzisiejszy odcinek drogi od Kuczborka do Kozielska był dawniej nieprzejezdny z powodu rozlewisk rzeki Przylepnicy. Trakt od Kuczborka wiódł więc obok tzw. góry Wajsa.

Mieszkało tu wielu Żydów.Prowadzili oni handel korzystając z bliskości granicy. Miasteczko było dość ruchliwe. Drogi jednak były tu bardzo liche. Głównym zajęciem mieszkańców był przemyt. Szmuglowano wódkę, żelazo, cygara, chustki, ubrania, igły i książki do nabożeństwa.
Podobnie jak w wielu miejscowościach przygranicznych ludność była skłonna do hardości, bijatyk ( na noże), kradzieży. Największe własności ziemskie i obszary lasów posiadali Żydzi. Zakładali oni parowe tartaki.
W Kuczborku odbywało się 5 jarmarków rocznie we wtorki: po św. Dionizym, po Niedzieli Kwietnej, po Zielonych świątkach, po Wniebowstąpieniu N.M.P., po św. Michale, po św. Andrzeju Apostole.
Plan dóbr Kuczbork z 1900 roku.




Do parafii Kuczbork według cytowanego dokumentu należały wsie "Krzywki -Bratki, w której sami tylko szlachta mieszkają ( 14 budynków, 87 mieszkańców), Nicgora szlachecka ( 19 domów, 105 mieszkańców, Chodupka ( szlachecka, 8 domów, 54 mieszkańców), Kliczewo ( dziedzictwo A. Zamoyskiego, ex kancerza W.K.) - domów 24, 205 mieszkańców, Wólka zwana Kliczewską( należąca do posiadłości Zamoyskiego - 9 domów, 70 mieszkańców, Mianowo (szlachecka) - 5 domów, 32 mieszkańców, Olszewko ( dziedzictwo Pawła Mostowskiego wojewody mazowieckiego) - 9 domów, 84 mieszkańców, wieś Kuczbork ( dziedzictwo P. Mostowskiego)- 23 domy, 170 mieszkańców. Miasteczko Kudżbork miało wtedy 29 domów, 206 mieszkańców. Jak widzimy, w niektórych domach mieszkało nawet 9-10 osób.
Na łące pod Zieloną znajdują się Żale pogańskie ( od mogił pogańskich kamiennych). Ku Przyspie podawana jest górka Pal nazwana też Szubienicą. Prawdopodobnie było to miejsce dawnych straceń. Pod Chojnowem znajdowała się łąka Kosiara - miejsce kultu Żydów. Dziś znajduje się tam cmentarz żydowski.
W XIX wieku na terenie Kuczborka nastąpił znaczny rozwój rolnictwa. Istniało tu już wtedy "Bractwo Trzeźwości", którego działalność została zakazana przez cara, jako że trudno było rządzić trzeźwym narodem, a podatek od sprzedaży alkoholu był ważną pozycją w zyskach państwa. 
Reforma administracyjna z 1866 roku pozbawiła Kuczbork praw miejskich, ponieważ tylko rynkiem różnił się od wsi . Taki stan odpowiadał ówczesnemu właścicielowi , który nie zezwalał na budowanie lub odbudowywanie czegokolwiek. Miasto nie miało funduszy nawet na opłatę policji.

Nikomu nie zależało, by Kuczbork pozostał miastem, co przypieczętowało przyszłość osady, ponieważ pozostała nia do dzisiaj. Symbolem dawnej chwały Kuczborka jest prostokątny rynek, gdzie niegdyś mieścił się magistrat.

Posiadaczami okolicznych dóbr byli:
Chojnowo- do 12 lipca 1806 roku Maciej Kuczborski, do 15 maja 1839 Jakub Trzciński, później Julia Trzcińska.
Kuczbork - do 1809 roku Józef Bońkowski , pózniej Franciszek, Angela, Piotr, Helena Szołdarska, Zofia Kucharska, Bońkowscy.
Mostowo - do 11 lipca 1821 roku Adam i Scholastyka z Mostowskich, małżonkowie Żurawscy,później Bogusław i Marianna Brykczyńscy.
Zielona - do 1815 roku Karol Kisielnicki, później Ignacy, Włodzimierz i Stanisław  Kisielniccy, po 1835 roku część Ignacego została skonfiskowana przez Skarb Królestwa Polskiego   (Bieżuńskie Zeszyty Historyczne, nr 22)

Józef Bońkowski nabył miasteczko Kuczbork, wieś Kuczbork z nomenklaturą Kozielsk i kolonią Ossowa i wsią czynszową Olszewko, z częścią na Przyspie, częścią na Chodupkach oraz gruntem i łąką na Miłotkach 4 czerwca 1805 roku od Józefa Tadeusza Mostowskiego z sumę 220000 zł czerwonych złotych 300.
W posiadaniu Józefa Bońkowskiego  była także wieś Radzimowice z wsią Gełczynko oraz częściami na wsiach Rydzynie i Prusocinie oraz Zofiyki i Budzki brod.

Nazwiska powtarzające się w Kuczborku i okolicznych wsiach  na przełomie XVIII i XIX to: Józef Maiorowski w Kozielsku, młynarz w Kuczborku Stanisław Pogonowski, Antoni Łydziński - włościanin z Kuczborka, Tomasz Kobyleński z Ossowy, Jakub Długokęcki z Ossowy, Mikołaj Dobrosielski z Krzywk, Michał Chądzeński z Ossowy, Stanisław Dobrzeński z Ossowy, Walenty Słupecki z Kuczborka, Józef Błażeyczyk z Kuczborka, Kazimierz Witkowski stolarz z Kuczborka, Woyciech Aleksandrowicz  z Przyspy, Jakub Lewin z Kuczborka, Jankiel z Kuczborka, Samuel Szmulowicz z Kuczborka.

Po odzyskaniu niepodległości w 1918 roku , obecna gmina Kuczbork znalazła się w powiecie mławskim. Podczas okupacji niemieckiej zaczęła się eksterminacja ludności żydowskiej z tego terenu. Z tą miejscowością ( podobnie jak z Zieloną) wiąże się postać sławnej pisarki Marii Dąbrowskiej. Do niedawna istniał jeszcze w Kuczborku dworek , gdzie przez kilka pierwszych lat małżeństwa mieszkali rodzice Marii Dąbrowskiej Ludomira i Józef Szumscy. Pisarka odwiedzała co jakiś czas te strony. Jej imieniem nazwano też jej imieniem Liceum Ogólnokształcące w Żurominie.

W 2006 roku przeprowadzono w Kuczborku badania wykopaliskowe. Odsłonięto na skrzyżowaniu dróg z Kuczborka i Nidzgory cmentarzysko kultur przeworskiej i wielbarskiej z okresu wpływów rzymskich I-III wieku n.e.
Były tam groby całopalne zawierające fragmenty odzieży i ozdób z żelaza i miedzi. Obok tychże grobów odkryto inne o wiele późniejsze. szkieletowe. Są to prawdopodobnie groby powstańcze z 1863 roku.








Dziś Kuczbork jest osadą liczącą około 1105 mieszkańców. Znajduje się tu Urząd Gminy , szkoła, zabytkowy Kościół oraz Gminna Biblioteka Samorządowa, Dom Kultury i Klub Seniora.


                               
                            Znane osoby pochodzące z Kuczborka

 Jan Kuczborski herbu Ogończyk ( urodzony około 1572 roku, zmarł  31 marca 1624 roku) w Lubawie. Był biskupem Chełmińskim, scholastykiem gnieznienskim, archidiakonem poznańskim, rejentem kancelarii koronnej. Był najstarszym synem Jana i Doroty Ciołkówny z Kuczborka. Pochowany został w Kościele świętojańskim w Toruniu, zgodnie zresztą ze swoim życzeniem.

Wincenty Rzymowski, pseudonim Jan Gromnicki, Andrzej Boruta. Balbo, urodził się 19 lipca 1883 roku w Kuczborku. Zmarł 30 kwietnia 1950 roku w Warszawie. Był dziennikarzem, literatem i politykiem oraz  ministrem spraw zagranicznych, posłem na Sejm Ustawodawczy, przywódcą Stronnictwa Demokratycznego. Urodził się w rodzinie Stanisława i Józefy z Cichowiczów. Był spokrewniony z Marią Dąbrowską. Obecnie jego osoba jest zapomniana lub jest oceniana krytycznie.

Ksiądz Tomasz Kowalewski ur. w Kuczborku w 1857 roku, syn burmistrza Szreńska, gdzie się wychowywał. Zasłynął, jako autor podręczników religii i opracowań o treści religijnej i historycznej, prefekt szkół żeńskich. Był także założycielem Towarzystwa Naukowego Płockiego, założycielem Muzeum Diecezjalnego oraz autorem katalogu zbiorów muzealnych i Skarbca Katedry Płockiej.Zmarł w 1927 roku.

Kolejna postać warta wspomnienia tutaj, której nazwisko można odnaleźć w zasobach internetowych to Władysław Romuald Leppert urodzony we wsi Łążek. Kształcił się w Mławie i Warszawie. Przyrodnik, chemik, bakteriolog, higienista, współpracownik czasopism chemicznych polskich i niemieckich.

Korzystałam z :
"Bieżuńskie Zeszyty Historyczne"
"Ziemia Zawkrzeńska"
"Studia i Materiały do dziejów Ziemi Zawkrzeńskiej"
Roczniki Mazowieckie
Wikipedia
http://www.archeo.uw.edu.pl/szablon.php?id=553
Ziemia Zawkrzeńska, Tom IV, praca zbiorowa - materiał nadesłany przez panią Małgorzatę Bońkowską-Szaraniec